Làm Gì Khi Gặp Sấm Sét Ngoài Trời? Hướng Dẫn Sinh Tồn Chi Tiết Từ Chuyên Gia

1. Hiểu Về Mối Nguy Hiểm Làm Gì Khi Gặp Sấm Sét Ngoài Trời: Sét Đánh Và Cơ Chế Tác Động

Sét là một hiện tượng phóng điện trong khí quyển giữa các đám mây và đất hoặc giữa các đám mây với nhau. Khi một luồng sét đánh xuống đất, nó mang theo năng lượng cực lớn có thể lên tới hàng trăm triệu Volts.

Gặp sấm sét khi đang ở ngoài trời là một tình huống khẩn cấp đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Để tối ưu hóa khả năng sống sót, bạn cần hiểu rõ các cơ chế sét đánh:

• Đánh trực tiếp (Direct Strike): Thường xảy ra ở những khu vực trống trải.
• Sét đánh tạt ngang (Side Flash): Sét đánh vào một vật cao (như cây) rồi phóng qua người đứng gần đó.
• Dòng điện đất (Ground Current): Đây là nguyên nhân gây ra nhiều thương vong nhất. Sét đánh xuống đất và luồng điện lan tỏa trên bề mặt.
• Dẫn truyền (Conduction): Sét truyền qua dây kim loại hoặc các vật liệu dẫn điện xa hàng chục mét.

2. Quy Tắc 30/30: “Tiêu Chuẩn Vàng” Để Nhận Biết Nguy Hiểm

Đây là quy tắc bạn phải ghi nhớ:

1. Đếm giây: Sau khi thấy tia chớp, hãy đếm số giây cho đến khi nghe thấy tiếng sấm. Nếu khoảng thời gian này dưới 30 giây, sét đang ở khoảng cách nguy hiểm (khoảng 10km) và bạn cần tìm nơi trú ẩn ngay lập tức.
2. Đợi 30 phút: Sau khi nghe tiếng sấm cuối cùng, hãy đợi ít nhất 30 phút trước khi rời khỏi nơi trú ẩn an toàn.

3. Các Bước Xử Lý Cụ Thể Khi Gặp Sấm Sét Ngoài Trời

Bước 1: Tìm Kiếm Nơi Trú Ẩn An Toàn Nhất

Không phải cấu trúc nào cũng an toàn. Hãy ưu tiên theo thứ tự sau:

• Tòa nhà kiên cố: Những nơi có hệ thống điện và ống nước bằng kim loại sẽ dẫn luồng điện xuống đất an toàn hơn nếu bị sét đánh.
• Ô tô vỏ kim loại (Kín cửa): Vỏ kim loại của xe hoạt động như một “Lồng Faraday”, dẫn dòng điện đi quanh bề mặt xe và xuống đất, bảo vệ người bên trong. Lưu ý: Xe mui trần hoặc xe có vỏ bằng sợi thủy tinh không an toàn.

Bước 2: Những Nơi Tuyệt Đối Tránh Xa

• Dưới gốc cây đơn độc: Đây là sai lầm phổ biến nhất. Cây cao là mục tiêu hàng đầu của sét.
• Khu vực trống trải, đỉnh đồi: Bạn sẽ trở thành vật thể cao nhất vùng, dễ bị sét đánh trực tiếp.
• Gần nguồn nước: Hồ bơi, bãi biển, dòng suối là môi trường dẫn điện cực tốt.
• Vật dụng kim loại: Xe đạp, gậy golf, hàng rào sắt, máy nông nghiệp.

Bước 3: Thực Hiện Tư Thế “Lightning Crouch” (Ngồi Xổm Chống Sét)

Nếu bạn đang ở nơi trống trải và không kịp tìm nơi trú ẩn, hãy thực hiện ngay tư thế sau để giảm thiểu rủi ro:

1. Ngồi xổm: Hạ thấp trọng tâm nhất có thể nhưng không nằm sát đất. Nằm sát đất làm tăng diện tích tiếp xúc với dòng điện chạy trên mặt đất.
2. Nhón chân: Chỉ để hai mũi chân chạm đất, hai gót chân chạm vào nhau. Nếu dòng điện đi vào một chân, nó sẽ đi qua gót chân kia và quay trở lại đất thay vì đi qua tim.
3. Bịt tai: Dùng tay bịt chặt tai để giảm thiểu tổn thương màng nhĩ do tiếng nổ cực lớn của sét.
4. Gục đầu: Đưa đầu vào giữa hai đầu gối.

4. Phản ứng nhanh: Cách sơ cứu nạn nhân bị sét đánh

Khi một người bị sét đánh, tim của họ có thể ngừng đập hoặc hệ hô hấp bị tê liệt. Việc sơ cứu trong “thời vàng” là yếu tố quyết định sự sống còn.

Bước 1: Gọi cứu thương ngay lập tức

Trước khi làm bất cứ điều gì, hãy gọi ngay cho cơ sở y tế gần nhất. Sét đánh gây ra các tổn thương nội tạng mà mắt thường không thấy được.

Bước 2: Kiểm tra nhịp thở và mạch đập

• Nếu nạn nhân không thở: Tiến hành hà hơi thổi ngạt.
• Nếu không có mạch: Thực hiện ép tim ngoài lồng ngực (CPR).
• Vị trí: Đặt nạn nhân ở nơi khô ráo, an toàn trước khi thực hiện.

Bước 3: Xử lý các vết bỏng và tổn thương phụ

Sét thường gây bỏng ở điểm vào và điểm ra của dòng điện trên cơ thể. Ngoài ra, sóng xung kích từ sét có thể gây gãy xương hoặc chấn thương cột sống. Hãy hạn chế di chuyển nạn nhân nếu nghi ngờ có chấn thương xương.

Tóm lại: Cách sơ cứu người bị sét đánh: Gọi cấp cứu (115), kiểm tra hô hấp và thực hiện CPR nếu cần thiết. Người bị sét đánh không tích điện nên an toàn khi chạm vào. Các lưu ý phòng tránh: Tránh xa vật thể cao, không đứng thành nhóm, không sử dụng điện thoại bàn và chờ 30 phút sau cơn dông mới ra ngoài.

5. Sai lầm phổ biến “Rước họa vào thân” khi trời dông sét

Sai lầm 1: Trú mưa dưới hiên nhà hoặc mái che đơn độc

Nhiều người nghĩ chỉ cần không bị ướt là an toàn. Tuy nhiên, các mái che tạm bợ, chòi canh ngoài đồng lại là “cột thu lôi” lý tưởng. Dòng điện có thể phóng từ mái che sang người bạn (Sét đánh tạt ngang).

Sai lầm 2: Sử dụng ô (dù) có cán kim loại

Cầm một vật kim loại đưa cao lên trời giữa dông sét là hành động cực kỳ nguy hiểm. Nó làm tăng khả năng bạn trở thành điểm tiếp nhận điện tích.

Sai lầm 3: Nghĩ rằng đứng gần người khác là an toàn

Ngược lại, khi gặp sét, bạn nên tách rời nhóm. Giữ khoảng cách ít nhất 5m giữa mỗi người để nếu một người bị trúng sét, dòng điện không lan sang những người còn lại.

Sai lầm 4: Chủ quan khi trời đã ngớt mưa

Sét có thể đánh cách tâm cơn mưa tới 15km. Ngay cả khi bầu trời có vẻ đang sáng dần, nguy cơ vẫn tồn tại. Hãy tuân thủ quy tắc 30 phút sau tiếng sấm cuối cùng.

6. Giải Đáp

Ngồi trong ô tô có thực sự an toàn khi trời có sét? 

CÓ, nhưng phải là xe có khung vỏ kim loại và đóng kín cửa sổ. Sét sẽ đi qua khung thép bên ngoài (hiệu ứng lồng Faraday) thay vì đi qua người ngồi trong. Tuy nhiên, tránh chạm vào các bộ phận kim loại bên trong xe hoặc đài phát thanh.

Tại sao không nên nằm phẳng trên mặt đất khi có sét?

Khi sét đánh xuống đất, dòng điện sẽ lan tỏa trên bề mặt (Ground Current). Nếu bạn nằm phẳng, diện tích tiếp xúc lớn sẽ khiến dòng điện đi qua toàn bộ cơ thể, gây hỏng nội tạng và ngừng tim.

Điện thoại di động có hút sét không? 

Đây là một hiểu lầm phổ biến. Điện thoại di động không thực sự hút sét. Tuy nhiên, sử dụng điện thoại có dây (điện thoại bàn) trong nhà thì cực kỳ nguy hiểm do sét có thể truyền qua đường dây điện thoại.

Làm gì nếu thấy tóc dựng đứng khi đang ở ngoài trời?

Đây là dấu hiệu cực kỳ nguy cấp cho thấy điện tích đang tích tụ và sét sắp đánh ngay vị trí của bạn. Hãy thực hiện ngay tư thế ngồi xổm chống sét trong vài giây.

Có thể chạm vào người vừa bị sét đánh không?

HOÀN TOÀN CÓ THỂ. Cơ thể người không tích điện sau khi bị sét đánh. Hãy tiến hành cấp cứu CPR (hồi sức tim phổi) ngay lập tức để cứu sống nạn nhân.

Người bị sét đánh có mang điện không?

Không. Bạn có thể chạm vào và sơ cứu họ ngay lập tức mà không sợ bị điện giật.

Sét có thể đánh hai lần vào một chỗ không?

Có. Các công trình cao tầng như tòa nhà Empire State bị sét đánh hàng chục lần mỗi năm. Đừng quay lại nơi vừa có sét đánh để trú ẩn.

Tại sao sét thường đánh vào cây cao?

Vì sét luôn tìm con đường có điện trở thấp nhất để đi xuống đất, và các vật thể cao chính là con đường ngắn nhất.

Dấu hiệu nhận biết sắp có sét đánh trực diện?

 Tóc dựng đứng, da có cảm giác râm ran như điện giật, hoặc nghe tiếng “vo ve” từ các vật dụng kim loại gần đó.

Quần áo ướt có làm tăng nguy cơ bị sét đánh?

Quần áo ướt thực tế có thể làm giảm nhẹ mức độ bỏng sâu vì dòng điện có xu hướng đi qua lớp nước trên bề mặt da (flashover) thay vì đi xuyên qua cơ thể. Tuy nhiên, đây không phải là lý do để chủ quan.